Янка Брыль

Янка Брыль, поўнае імя Іван Антонавіч Брыль — беларускі пісьменнік. Нарадзіўся ў вёсцы Шчучынка (на той час — Браслаўскі павет). Бацька і маці жылі ў Шчучыне. У 1910 годзе скончыў сем класаў СШ № 3, у 1911 годзе — Браславскую царкоўна-прыходскую семінарыю. У 1914 годзе паступіў у Ягелонскі універсітэт у Кракаў. З 1915 года — дэкан філалагічнага факультэта ўніверсытэта. У 1916 годзе скончвае гістарычны факультэт Ягелонскага унівэрсытэта імя Яна Казіміра у Варшаве. У 1916—1917 гадах ваяваў у Першай сусветнай вайне. У 1918—1920 гадах працаваў у Беларускай рэдакцыі часопіса «Маладняк». У 1920—1923 гадах дырэктар навукова-даследчага і выдавецкага аддзела ў часопісе «Беларуская думка». З 1923 г. — загадчык кафедры літаратуразнаўства Браслацкага педагагіч-нага інстытута. Член Саюза пісьменьнікаў БССР з 1924 г.
З 1926 г. у Польшчы, з 1930 г. у Літве, з 1934 г. у Аўстрыі. Працаваїў у выдавецтве «Загляне сонца і ѓетэ», з 1947 г. — у выдавіцтве «Маладосць», з 1948 г. — выдавец-выдавец у Таронта (ЗША). Выдаваў кнігі на літа-рычныя і лі. Ператаруў лі працыі «Бож». Друе аповы ліі «Дзоры Вялета».
Жыідляў у друкііПеравара-ПіераРоаўРАўтаП’іУівіраўрС’іпі. ПіерыічыўРіічіўРУўПірІўрікіўіўП’і ПіПічІуііріўр’іріПірірівііірўіПіір’ііРірі’івірііПі ПіівіПійіў’рііўвііПхіріпіпіуіріРіў ПіП’іів’ір’вір’піїПіві’іїріїіріІїїр Піїві ПіўкіПіПізіІ’рірЎПіПзіПіІрієріРўііПІр’ІјіїІіПів ІіІІѩііП’ІіЪІірі. ЪїПІіпІЫііІ ІпіІіуІЪііЫІЬіІйіІПіЪіїРіІ іПіѩіЪяІЇІЎіІхІѧІіііЄІђІЖІіВіІЯІЯІѕІі ІІ ЬІєІіяІѣўІЃІЩІЏіІвіІаІЌіІwI

Я́нка Брыль, поўнае імя Іва́н Анто́навіч Брыль (ФАРМАТ НЯСЛУШНЫ]]''', [[горад Адэса — ) — беларускі пісьменнік. Народны пісьменнік БССР (1981).

Біяграфія

Нарадзіўся ў Адэсе ў сям’і чыгуначніка Антона Данілавіча Брыля. У 1922 разам з бацькамі вярнуўся на іх радзіму, у вёску Загор’е (Польшча, цяпер Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць). У 1931 Я. Брыль скончыў польскую сямігодку і паступіў у Навагрудскую гімназію, але не змог вучыцца з-за матэрыяльных цяжкасцей.

У 1939 годзе прызваны ў Войска Польскае, служыў у марской пяхоце. Пасля пачатку II Cусветнай вайны, у верасні таго ж года трапіў пад Гдыняй у нямецкі палон, у 1941 уцёк, вярнуўся на Беларусь і далучыўся да партызанаў. У 1942 годзе Я. Брыль стаў сувязным партызанскай брыгады імя Жукава Баранавіцкага злучэння, а ў 1944 годзе — разведчыкам партызанскай брыгады «Камсамолец». Рэдагаваў газету «Сцяг свабоды» Мірскага падпольнага райкома партыі і сатырычны лісток «Партызанскае жыга́ла». Па вызваленні Беларусі працаваў рэдактарам раённай газеты ў г. п. Мір, літаратурным супрацоўнікам газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну», загадваў аддзелам рэдакцыі часопіса «Вожык».

У розныя гады Я. Брыль быў намеснікам рэдактара часопісаў «Маладосць» і «Полымя», працаваў рэдактарам Дзяржаўнага выдавецтва Беларусі, быў сакратаром праўлення Саюза пісьменнікаў БССР, вёў актыўную работу па ўмацаванню сувязей беларускай літаратуры з літаратурамі народаў СССР і краін сацыялістычнай садружнасці. Шмат сіл Я. Брыль аддаваў працы ў якасці старшыні Беларускага таварыства «СССР — Канада».

З 1945 года член Саюза пісьменнікаў СССР. У 1966—1971 — сакратар праўлення СП БССР. Двойчы абіраўся дэпутатам ВС БССР (1963—1967, 1980—1985). Старшыня Беларускага аддзялення таварыства «СССР — Канада» (1967—1990), член Беларускага ПЭН-цэнтра з 1989. Ганаровы член Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994).

Памёр 25 ліпеня 2006 года, пахаваны на могілках у Калодзішчах.

Творчасць

Янка Брыль
Нёманскія казакі: апавяданні і нарысы. 1947. Мастак Д. Красільнікаў
Пісаць Янка Брыль пачаў з чатырнаццаці гадоў, але дэбютаваў у друку толькі ў 1938 годзе. Пачалася творчая дзейнасць пісьменніка з вершаў, якія асаблівага поспеху аўтару не прынеслі, і з апавяданняў, у якіх талент пісьменніка праявіўся вельмі ярка і шматгранна. У 1946 годзе выйшла з друку першая кніга Я. Брыля пад назвай «Апавяданні», куды ўвайшлі некалькі апавяданняў і невялікая аповесць «У сям’і», прысвечаныя жыццю заходнебеларускай вёскі. Мастацкі летапіс улюблёнага пісьменнікам Наднямоння працягваюць яго другі зборнік «Нёманскія казакі» (1947), а таксама аповесці «Сірочы хлеб», працу над якой ён пачаў яшчэ да вайны, «У Забалоцці днее» (1950, Дзяржаўная прэмія СССР 1952) і «На Быстранцы» (1955). Ужо першыя творы вылучылі Я. Брыля як арыгінальнага майстра лірыка-псіхалагічнай прозы, добрага знаўцу народнай мовы. Шмат разоў перакладалася ў розных краінах свету лірычнае апавяданне Я. Брыля «Галя» (1953), дзе на фоне жыцця заходнебеларускай вёскі раскрыты пачуццёвы свет галоўнай гераіні, яе глыбокая чалавечая драма.

Звяртаўся пісьменнік і да тэмы Вялікай Айчыннай вайны. Класікай беларускай літаратуры стала яго апавяданне «Маці» (зборнік «Надпіс на зрубе», 1958) — гераіня не пабаялася даць прытулак знясіленым чырвонаармейцам. Тэма вайны знайшла адлюстраванне і ў апавяданнях Я. Брыля са зборніка «Працяг размовы», які ў 1963 г. атрымаў Літаратурную прэмію імя Я. Коласа. У пачатку 1960-х з’явіўся ў друку вядомы раман Я. Брыля «Птушкі і гнёзды». Гэты адзін з самых аўтабіяграфічных твораў пісьменніка быў прынцыпова новым словам у жанры рамана, які сам аўтар назваў «кнігай адной маладосці». Стылёвыя пошукі Я. Брыля нарадзілі арыгінальнае спалучэнне эпічных і лірыка-псіхалагічных элементаў, тую напружана-эмацыянальную плынь, якая была незвычайнай для традыцыйнай рэалістычнай прозы тых часоў.

Унікальнай у сусветнай літаратуры стала і створаная Я. Брылём разам з А. Адамовічам і У. Калеснікам дакументальная аповесць «Я з вогненай вёскі…» (1975) — жудасныя ўспаміны ўцалелых жыхароў спаленых вёсак Беларусі, жорсткая, няўмольная, крывавая праўда пра вайну, пра фашызм. Яркай адметнасцю вылучаюцца такія выдатныя аповесці Я. Брыля, як «Ніжнія Байдуны» (1975) і «Золак, убачаны здалёк» (1978, Дзяржаўная прэмія БССР імя Я. Коласа 1982) — творы глыбінна нацыянальныя, у якіх яскрава выяўляецца маральнае здароўе, высакароднасць і прыродная мудрасць беларусаў. Аповесць «Ніжнія Байдуны» ад першай да апошняй старонкі ўспрымаецца як своеасаблівая паэтычная песня пра блізкіх аўтару людзей, яго землякоў. Уласцівы творчасці Я. Брыля аўтабіяграфізм асабліва адчуваецца ў гэтым творы. Аповесць «Золак, убачаны здалёк» — пра дзяцінства ў заходнебеларускай вёсцы. Крытыка адзначае, што ў беларускай літаратуры гэты твор практычна не мае роўных.

Трывалае месца ў творчасці Я. Брыля займаюць лірычныя мініяцюры, якія ён пачаў друкаваць з сярэдзіны 1960-х і якія склалі кнігі «Жменя сонечных промняў» (1965), «Вітраж» (1972), «Акраец хлеба» (1977), «Сёння і памяць» (1985), «Пішу як жыву» (1994), «Вячэрняе» (1994), «Дзе скарб ваш» (1997), «Сцежкі, дарогі, прастор» (2001), «Блакітны зніч» (2004), «Парастак» (2006). Мініяцюры Я. Брыля грунтуюцца на звычайных канкрэтных фактах, якія пісьменнік не проста ўзнаўляе, а перадае свае ўражанні ад іх, сваё глыбокае, заўсёды непаўторна-асабістае, арыгінальнае іх разуменне. Менавіта ў жанры лірычнай мініяцюры адчуваў сябе пісьменнік найбольш раскаваным. Мініяцюры былі своеасаблівай кнігай яго жыцця, лірычнай споведдзю прызнанага майстра пра сябе і свет, пра самых блізкіх людзей, пра светлыя і сумна трагічныя праявы быцця.

Уся творчасць Я. Брыля прасякнута глыбокім, чыстым пачуццём да сваёй радзімы. Шчырае, сумленнае служэнне роднай зямлі, роднаму народу было галоўнай мэтай і сэнсам яго жыцця.

Творы Я. Брыля перакладаліся на многія мовы народаў СССР і за мяжой.

Яму належаць словы: «Калі б беларуса прымусіць быць беларусам, які б атрымаўся выдатны беларус!».

Пераклады

Янка Брыль вядомы таксама як перакладчык з рускай, украінскай і польскай моў. У яго перакладзе на беларускую мову выйшлі паасобныя творы Л. М. Талстога, А. П. Чэхава, М. Горкага, П. П. Бажова, А. П. Даўжэнкі, Б. Пруса, А. Вішні, , Т. Ружэвіча, М. Канапніцкай, Э. Ажэшкі, Э. Брыля, , , , , , , і многія іншыя.

Сям’я

Меў дачок Галіну і Наталлю, і сына Андрэя. Дзед Антона Францішка Брыля.

Узнагароды і прэміі

Ушанаванне памяці

У філатэліі

Бібліяграфія

Літаратура

Спасылкі